ئەسسالامۇ ئەلەيكۇم ھونزادە تارىخ بىلوگىنىڭ ئەزىز كۆرەرمەنلىرى شۇ تاپ نەچچە ئاي جاپالىق تىرىشىش ۋە ئۇيغۇر سەركە بىلوگچىلىرىنىڭ ياردىمىنىڭ ئەمگەك مىۋىسى بولغان ھونزاد تارىخ بىلوگىغا كۈچۈش ئالدىدا مەن.

بىلوگىم يېڭى قۇرۇلغان بولسىمۇ ئەمما ھەر بىرىڭلارنىڭ ياردىمى ئاستىدا ياخشى نەتىنجىلەرگە ئىرىشكەن ئىدى.

ياپونىيە نۆۋەتتە غەربىي دىيار شىنجاڭنى تەتقىق قىلىش (ئۇيغۇرشۇناسلىق)  جەھەتتىكى ئەمەلىي كۈچى بىر قەدەر كۈچلۈك دۆلەت. بۇنداق بولۇشىدىكى سەۋەپ تۆۋەندىكى ئىككى تۈرلۈك بولۇپ، بۇنىڭ بىرسى ياپونىيەدە بۇرۇندىنلا   شەرقسۇناسلىق ئەنئەنىسى بار؛

كۆرىۋېلىشقا بولىدۇكى "شۇەنزاڭنىڭ تەرجىمىھالى"نى ئۇيغۇرچىغا تەرجىمە قىلغۇچى "شيوڭنۇ" قاتارلىق سۆزلەرنىڭ ئۇيغۇرچىدىكى قايسى سۆزلەرگە ماس كېلىدىغانلىغىنى ئېنىق بىلگەن. 10-ئەسىردە ياشىغان ئۇيغۇر تەرجىمان "شيوڭنۇ"لارنى "تۈرك يوچۇل بودۇن " (كۆچمەن تۈركلەر)، ئۆزىنىڭ تىلىنى "تۈرك تىلى" ياكى "تۈرك-ئۇيغۇر تىلى" دەپ ئاتىغان. بۇ بىزنىڭ قەدىمقى ئۇيغۇرلارنىڭ ئۆزىنى ئاتىشىنى تەتقىق قىلىشىمىزغا ۋە تارىختا ئۆتكەن ئەتراپتىكى مىللەتلەرنى تونۇشىمىزغا نىسبەتەن مۇھىم تارىخىي قىممەتكە ئىگە.

قىسقىچە مەزمۇنى: بۇ ماقالىدە خەنزۇ تىلدىكى "شۇەنزاڭنىڭ تەرجىمىھالى" ۋە ئۇنىڭ 10-ئەسىردىكى ئۇيغۇر تىلى تەرجىمىسىگە ئاساسەن، خەنزۇچە ئەسلى تېكىست ۋە ئۇيغۇرچە تېكىستنىڭ مەزمۇنىنى سېلىشتۇرۇلۇپ،ئۇيغۇرچىغا تەرجىمە قىلغۇچىنىڭ خەنزۇچە مەنبەلەردىكى "شيوڭنۇ"قاتارلىق قەدىمقى مىللەتلەرنىڭ ئىسمى ۋە جۇغراپىيىلىك ناملارغا بولغان چۈشىنىشى دەسلەپكى قەدەمدە مۇھاكىمە قىلىنىدۇ.

بۇنى باتۇر تەڭرىقۇتنىڭ مىجەز-خاراكتىرىدىن باشلاشقا توغرا كىلىدۇ.بىز باشتا ئېيىتقاندەك،باتۇر بۇرۇن توخرىلار ئىلىدە بىر مەزگىل تۇرغاقلىقتا تۇرغان(قانچىلىك تۇرغىنى ئىنىق ئەمەس).بۇ مەزگىل باتۇر ھاياتىدىكى ئەڭ مۇھىم بىر مەزگىل بولغان.ئۇ بۇ يەردە توخرىلارنىڭ ئىلغار بولغان قورال تېخنىكىسى-ئاۋازلىق ئوقيا ياساشنى ئۆگىنۋالدى،بۇ

بەيدىڭ مۇھاسىرسى ھون-خەن ئۇرۇشىدىكى ھەل قىلغۇچ پەيىت.ھونلار ۋە يېڭى قۇرۇلغان خەن ئىمپىريىسىدەك بۇنداق دۆلەتلەرگە نىسبەتەن دۆلەت يېڭى قۇرۇلغان چاغدىكى ھەرقانداق چوڭ ئىش ئۇلارنىڭ بۇنىڭدىن كىيىنكى نەچچە يۈز يىللىق تەرەققىياتىغا زور تەسىر كۆرسىتىشى مۇمكىن.

ئاساسلىق مەزمۇنى:بەيدىڭ مۇھاسىرسىدىن كېيىن،ھون ئىمپىريىسى مۇھىم بىر پۇرسەتنى قولدىن بىرىپ قويدى.بۇ ۋاقىت ئۇلارنىڭ  ئىمپىريە تارىخىدىكى ئەڭ كۈچلۈك ۋاختى بۇلۇپ،داھىيسىنىڭ بىر تۇتاش رەھبەرلىكىدە،بىپايان زىمىنلارغا ھۆكۈمرانلىق قىلاتتى.ئۇنىڭ دۈشمىنى بولسا تېخى قانات-قۇيرۇقى پىشىپ يىتىلمىگەن خەن ئىمپىريىسى ئىدى. ئامەت قۇشى نەچچە رەت ھونلارنىڭ بېشى ئۈستىدىن ئەگىپ ئۆتتى،بىراق ئۇلار ئۇنى ئىنىق تۇنۇپ يەتمىدى،ياكى ئۆز ئۈستۈنلىكلىرىنى مەڭگۈلۈك ھەركەتلەندۈرگۈچ كۈچكە ئايلاندۇرالمىدى.

1944- يىلى 11 –ئاينىڭ 4 – كۈنى ئەتىگەندە « تاڭ – تۇڭ » قىلغان ئوق ئاۋازى غۇلجا خەلقىنى جىددىيلەشتۈرىۋەتتى . بۇ غېنى باتۇرنىڭ بىر نەچچە ئادىمى بىلەن توپىدەڭ تۈرمىسىدىكى پاتىخنىڭ خوتۇن بالىلىرىنى قۇتۇلدۇرۇش يولىدا گومىنداڭچىلار بىلەن ئاشكارە توقۇنۇشقان كۈنى ئىدى .

گومىنداڭغا قارشى ئۈچ ۋىلايەت ئىنقىلابى غەلىبە قىلىپ ، ئۇزۇن ئۆتمەيلا ئەخمەتجان قاسىمىنىڭ تەشەببۇسى بىلەن ئىلى دارىلتام ( يىتىم بالىلارنى بېقىش ، تەربىيەلەش ئورنى ) ۋە ئىلى دارىلئاجىزىن ( ياشانغانلارنى بېقىش ئورنى )  قۇرۇلدى . ( ئورنى ھازىرقى دېۋىزىيە دوختۇرخانىسىنىڭ ئۇدۇلىدىكى چوڭ قورۇ ئىچىدە ئىدى )

توردىن يىغىپ ساقلاپ قويغان ئالىمىمىز ئەركىن سىدىقنىڭ ماقالىلىرىنىڭ ئېلكىتاب نۇسخىسىدىن بىرلىكتە بەھىرلىنەيلى.

1.مۇۋاپىقىيەتنىڭ يېڭى تەڭلىمىسى